W okresie feudalnym podstawowym środkiem produkcji i źródłem dochodów była ziemia uprawna. Toteż zrozumiałe jest, że właściciele ziemscy od wieków dążyli do powiększania obszarów objętych uprawą. Z biegiem czasu zagospodarowywane rolniczo były tereny coraz mniej urodzajne i te wymagające specjalnego przystosowania, jak grunty bagniste i tereny zalewowe w dolinach większych rzek. Sprzyjało temu tzw. osadnictwo olęderskie, którego początki na południowo-zachodnim Mazowszu przypadły na drugą połowę XVII w., a którego intensywny rozwój nastąpił w końcu XVIII w. i trwał do lat 60. XIX w. Wtedy też nad Wisłą na północ od wsi Pieczyska w dawnych dobrach iłowskich w ziemi gostynińskiej powstała nieistniejąca już niewielka wieś Kępa Antonińska. Dziś jedynym śladem po tej wsi jest samotne gospodarstwo noszące nr 6 w obrębie wsi Pieczyska Iłowskie. Jego opuszczone już zabudowania stoją jeszcze po południowej stronie wału przeciwpowodziowego w odległości około 140 m od rzeki.
W 1749 r. właściciel dóbr iłowskich Antoni Dąbski osiedlił „na gruntach błotnistych, nad Wisłą, krzakami porosłych i nieprzystępnych” osadników wyznania luterańskiego przybyłych z Wirtembergii. Tak powstało jedno z pierwszych osiedli typu olęderskiego nad Wisłą pomiędzy Wyszogrodem i Płockiem. Od imienia właściciela tych gruntów otrzymało ono nazwę Kępa Antonińska. Przybysze zajęli tereny zalewowe nad rzeką oraz południową część położonej w pobliżu przybrzeżnej kępy zwanej wcześniej Długim Ostrowem.
Podobnie musiał wyglądać brzeg Wisły w czasach, gdy zasiedlano Kępę Antonińską. Wyspa rzeczna widoczna z lewej strony istnieje w miejscu, gdzie kiedyś był wschodni kraniec Kępy. Obecnie jest to fragment rezerwatu faunistycznego "Kępa Antonińska".
Kępy to efekt nieustannej działalności wód rzecznych. W miejscach, gdzie prędkość przepływu wody na skutek różnych przeszkód zmniejsza się, tworzą się ławice śródkorytowe lub przybrzeżne zbudowane ze żwiru, piasku i mułu niesionych przez rzekę. Ławice nie są trwałe dopóki przy przedłużających się niskich stanach wód nie zaczną porastać trawą i niską roślinnością. Na tak utrwalonych ławicach pomimo okresowego zalewania ich z czasem zaczynają rosnąć również drzewa i ławice zamieniają się w wyspy rzeczne zwane w dolinie Wisły kępami. W połowie XVIII w. kępa, na której powstała wieś Kępa Antonińska, ciągnęła się wzdłuż południowego brzegu rzeki od miejsca na wysokości wsi Pieczyska Łowickie (wtedy zwanej Pieczyska Królewskie) do południowego krańca Kępy Karolińskiej zasiedlonej nieco później i miała długość ponad 4 km. Wyspa ta oddzielona była od brzegu dość już wąskim w owym czasie korytem bocznego ramienia Wisły. Kępa musiała istnieć w zbliżonym kaształcie już w XVI w., ponieważ według ustaleń historyków była w tamtym okresie zamieszkana - w jej południowej części istniała przez pewien czas wieś Nieznachy. Ta wyjątkowa wtedy na skalę całego Mazowsza próba trwałego zagospodarowania wyspy wiślanej nie powiodła się. Jednak ze względu na dobrą dostępność ta rozległa kępa jako jedna z pierwszych stała się dwieście lat później miejscem udanej tym razem akcji osiedleńczej.
Boczna odnoga Wisły w okolicy wsi Pieczyska Iłowskie. W oddali od prawej w głąb ciągnie się Kępa Rakowska. Zdjęcie pokazuje utwory akumulacji rzecznej w różnej fazie życia - od ledwie zazielenionych ławic, przez wyspy pokryte już niską roślinnością, po zadrzewione kępy.
Grupa nowych osadników składała się prawdopodobnie z pięciu-sześciu rodzin. W księgach metrykalnych ewangelickiej parafii w Iłowie występują takie ich nazwiska jak Kopp, Krause, Zielke. Zapewne już w wieku XIX liczba gospodarstw wzrosła. Każde gospodarstwo dysponowało działką o powierzchni ok. 15 ha. Te, które zlokalizowane były na kępie, istniały w rozproszeniu w kilku oddalonych od siebie miejscach najbardziej przydatnych do wykorzystania rolniczego. Koloniści jako ludzie wolni zobowiązani byli solidarnie na podstawie kontraktu zawartego z właścicielem na czas określony (zwykle na okres od dwudziestu do czterdziestu lat) do zagospodarowania objętego w posiadanie gruntu i opłacania czynszu. Przez pierwsze 5-7 lat zwolnieni byli od opłat. W tym czasie musieli wznieść zabudowania, wykarczować przydzielony teren i zabezpieczyć go przed piaskiem nanoszonym podczas wezbrań rzeki oraz wykopać rowy odwadniające. Taki typ osadnictwa był bardzo korzystny dla właścicieli, bo gospodarka kolonistów była bradziej nowoczesna, lepiej zorganizowana i cechowała się znacznie większą wydajnością niż gospodarka chłopów pańszczyźnianych. Dzięki swoim umiejętnościom i pracowitości potrafili tak zagospodarwować tereny okresowo zalewane przez rzekę, że ze sprzedaży osiągniętych plonów i wytwarzanych przez siebie produktów byli w stanie utrzymać się i opłacić umówiony czynsz dzierżawny.
Na terenach nadwiślańskich podstawą utrzymania osadników była uprawa roli (zboża, ziemniaki), ale też duże znaczenie miała hodowla bydła. Na gruntach położonych wyżej również zakładano sady. Jednobudynkowe zagrody sytuowane były na sztucznie usypanych wzgórkach, tzw. terpach o wysokości od 2 do 4 m. Przy nieprzekraczającym 2 m wyniesieniu nadbrzeżnych terenów i kęp ponad średni poziom wody w rzece i jednocześnie wezbraniach dochodzących nieraz do 5 m nie zabezpieczało to zabudowań przed zalaniem. Podczas dużych powodzi mieszkańcy wraz z inwentarzem żywym i zapasami żywności i paszy przenosili się na wysoki strych budynku mieszkalnego. Zabudowania w tzw. układzie langhof stanowiły jeden zwarty ciąg zorientowany równolegle do biegu rzeki. Od strony napływu wód usytuowany był obszerny dom mieszkalny, który łączył się z oborą, a ta ze stodołą. Dzięki temu nieczystości z pomieszczeń gospodarczych podczas powodzi nie docierały do pomieszczeń mieszkalnych. Gospodarstwo wspomniane na wstępie reprezentuje właśnie taki typ zabudowy. Drewniany dom mieszkalny pochodzi prawdopodobnie z XIX w., a obora mimo, że nowa i murowana, postawiona została na miejscu starej tak, że styka się bezpośrednio z domem. Od drugiej połowy XIX w. w wielu zagrodach olęderskich część nowowznoszonych budynków gospodarczych sytuowano już oddzielnie. Tak było również w przypadku opisywanego gospodarstwa, gdzie później stodoła (dziś już nieistniejąca) stała po zachodniej stronie podwórza.
Jak wspomniano wcześniej, pierwsi mieszkańcy Kępy Antonińskiej byli luteranami. W 1775 r. utworzona została parafia ewangelicka w oddalonym o ponad 4 km Iłowie. Parafia ta była bardzo rozległa i nawet po wydzieleniu z niej w 1836 r. parafii w Łowiczu obejmowała swoim zasięgiem trzy miasta (Iłów, Kiernozię i Osmolin) oraz 42 wsie zamieszkane przez ponad 2 tysiące osób wyznania ewangelicko-agsburskiego. Wobec tego ze względu na spore oddalenie od kościoła parafialnego budowano we wsiach domy modlitwy, w których funkcjonowały jednocześnie szkoły kantorackie. Również w Kępie Antonińskiej w południowej części kępy wiślanej istniał taki dom, w którym przyjeżdżający co jakiś czas pastor odprawiał nabożeństwa.
Kępa, na której powstała wieś, miała kształt bardzo wydłużony. W południowej części szerokość jej dochodziła do 500 m, ale część północna w wielu miejscach nie była szersza niż 100 m. Od początku XIX w. główny nurt Wisły w tym rejonie zaczął przesuwać się ku południowemu brzegowi rzeki, co powodowało stopniowe rozmywanie kępy tak, że w latach 40. rozdzielona była już na kilka fragmentów i w następnych latach proces ten nadal postępował. W połowie XIX w. w południowej części kępy jeszcze gospodarowano, a na wschodnim jej krańcu od strony głównego nurtu istniały nawet dwa przybrzeżne młyny wodne. Nie wiadomo tylko, czy to były młyny stacjonarne, czy pływające. W latach 60. XIX w. wielu mieszkańców wsi olęderskich emigrowało bądź to na Wołyń, gdzie pojawiły się dogodne warunki dla osadnictwa rolniczego, bądź do Ameryki Północnej. Jest dość prawdopodobne, że niektórzy mieszkańcy wsi w obliczu opisanego wyżej naturalnego procesu nie mogąc się mu przeciwstawić skorzystali z takiej możliwości. Największe zniszczenia na wyspie powstały podczas rekordowych powodzi w latach 70. i 80., w wyniku których główny nurt rzeki wdarł się w koryto bocznej odnogi opływającej kępę od południa, a sama kępa stopniowo została rozmyta. Pozostała po niej piaszczysta ławica, którą prąd rzeczny przesuwał z biegiem lat na północ ku środkowi koryta. Ławica na początku XX w. przekształciła się w wyspę, istniejącą dziś już w dużo większym rozmiarze, której nadano również nazwę Kępa Antonińska.
Fragment niemieckiej mapy topograficznej sporządzonej na bazie mapy WIG aktualizowanej w latach 1934-36 przedstawiający odcinek Wisły w okolicy wsi Pieczyska Iłowskie i Suchodół, gdzie zlokalizowana była wieś Kępa Antonińska, uzupełniony o naniesienia dokonane przez autora.
Plątanina linii to przybliżony zasięg rzeki w różnych okresach w przeciągu ostatnich ponad dwustu lat: granatowe cienkie linie wyznaczają bardzo przybliżony ze względu na małą dokładność dostępnych map zasięg z lat 90. XVIII w., grubsze niebieskie zasięg z lat 30. XIX w., a cienkie jasnoniebieskie zasięg z lat 90. XIX w. (zasięg ławic zaznaczono liniami punktowymi), zaś niebieskie wypełnienie przedstawia stan z lat ostatnich. Ponad to różowym kolorem zaznaczono obszar dawnej wsi Kępa Antonińska, a kółkiem jedyne istniejące jeszcze dziś gospodarstwo tej wsi.
Powyższa mapa unaocznia zmienność warunków, w jakich przyszło żyć i gospodarować dawnym osadnikom zamieszkującym brzegi i wyspy wiślane.
Po całkowitym zniknięciu kępy wieś Kępa Antonińska w latach 90. XIX w. składała się już tylko z pięciu gospodarstw usytuowanych na brzegu Wisły najbliżej wsi Pieczyska. Jednak pomimo budowania ostróg nurt rzeczny nadal podmywał brzeg przesuwając go z roku na rok coraz dalej na południe. W latach 30. XX w. z dawnej wsi ostało się już tylko jedno gospodarstwo, właśnie to istniejące do dzisiaj. Reszta gospodarzy albo przeniosła się do innych pobliskich wsi, albo sprzedała grunty i opuściła te okolice. Podobnie działo się z innymi osiedlami położonymi w okolicy na kępach lub na brzegu rzeki jak Łęg Suchodolski, czy Kępa Konstancja.
Wśród mieszkańców nadwiślańskich wsi przeważali ci, którzy określali swą narodowość jako niemiecką. Rozwój wypadków wywołanych wybuchem II wojny światowej doprowadził do prawie całkowitego wysiedlenia potomków dawnych kolonistów. Nie wiadomo, czy to samo dotyczyło osób zamieszkujących we wspomnianym jedynym pozostałym gospodarstwie wsi Kępa Antonińska. Być może i ono po opuszczeniu przez dotychczasowych gospodarzy przestałoby istnieć, gdyby w pobliżu nie wybudowano w czasie wojny i zaraz po niej wału przeciwpowodziowego. Od lat 60. XX w. główny nurt rzeki zaczął się przesuwać na północ i z czasem przy brzegu znów pojawiły się piaszczyste ławice, które w końcu lat 80. przeistoczyły się w kępy porozdzielane coraz płytszymi rolewiskami. Możliwe, że w niedalekiej przyszłości powstanie z nich jedna wielka kępa. Jak zostanie nazwana, nie wiadomo, bo Kępa Antonińska “odpłynęła” na północ, a wieś o tej samej nazwie istniejąca niegdyś w tym miejscu odpłynęła w nicość. Budynki opuszczonego gospodarstwa będącego już jedynym świadectwem istnienia wsi także pewnie wkrótce odejdą z tego świata. Dzisiaj ziemia uprawna już nie jest podstawowym środkiem produkcji w gospodarce i nie powtórzy się historia sprzed ponad dwóch wieków. Nikt już nie zasiedli nowo wyrosłych kęp wiślanych. Pozostaną one jedynie ostoją ptactwa wodnego w ramach rezerwatów przyrody, jak rezerwat “Kępa Antonińska” utworzony w tym rejonie w 1994 r. Dzięki temu nazwa dawnej wsi nie zaginie i jak duch przeszłości będzie przypominać o historii tej okolicy.
Autor: Błażej Dziurzyński /blaggio./, 2017, wszelki prawa zastrzeżone
